SERAMİK SANATININ TARİHİ

Çamurun ilk çağlardan bu yana, insanoğlunun kutsal yaşamna ve gündelik kullanm alanna girdiği bilinmektedir. İlk çömleğin balçkla svanmş bir sepetin bir yangn srasnda pişerek su szdrmaz nitelik kazanmas sonucu keşfedildiği söylenir. Çanak fikri, iki avucun yan yana gelişiyle meydana gelen bir biçimden esinlenen insann, bu formu zenginleştirmesiyle oluşmuştur. Formlar çeşitli renklerde killerle astarlanarak, üzerlerine kazma yoluyla desenler yaplmştr. Av hayvanlarn yakndan tanyan ilkel kavimler, bu desenleri yapmakta güçlük çekmemişlerdir. Sözlüklerde, seramiğin yunanca boynuz anlamna gelen “keramos” kelimesinden türediği, boynuz biçiminde bir tür vazoya bu adn verildiği belirtilmektedir. Türkçe’ye ise Franszca’daki söyleyiş biçimi olan seramik “ceramique” olarak yerleşmiştir. Almanca da keramik” İngilizce’de “ceramic” olarak kullanlr. Uzakdoğu, Msr, Yunanistan ve Anadolu’da çok tanrl uygarlklar döneminde, tapnma, korku ve büyü gibi ilkel insan inançlarn ifade eden seramik heykelcikler de bulunmuştur. İlk çağlarda insanlar, “urnes” adn verdikleri seramik kaplar içerisine ölülerini yerleştirmişler ve mezarlarna yaşarken kullandklar kap kacak’, sevdikleri taklarn da koyarak, arkeolojik kazlarda bulduğumuz çok değerli yaptlar bugüne brakmşlardr. Su,yağ ve şaraplarn testilerde saklanmş olmas, seramik sanatnn, ilk çağlardan beri gündelik yaşamda önemli yeri olduğunu göstermektedir. En eski seramik sanatn gösteren eserler, Anadolu’da Haclar ve Çatalhöyük arkeolojik kazlarnda bulunan seramik kaplardr. Bu kaplar; MÖ 6000 yllarnda yaplmş olup, üzerleri demir oksitli toprak boya ile süslenmiştir. MÖ 3500 yllarnda Mezopotamya’da Sümerler tarafndan pişmiş tuğladan saraylar ve yollar inşa edildiği bilinmektedir. Seramik sanat, sanayi devrimine kadar çeşitli dönemler ve kültürler (Uzak doğu, Avrupa, İslam) içerisinde incelenebilir. Sanayi devrimine kadar inişli çkşl bir yol izleyen seramik bu devirle yeni bir kimliğe bürünür. Artk küçük atölyelerin yerini iyi örgütlenmiş fabrikalar almştr. Özel üretim yöntemleri, dikkatle hazrlanmş hammaddeler, pazarlama ve dağtm yollarnn geliştirilmesiyle seramik sanayi haline dönüşmüştür. Sanayinin giderek gelişmesiyle 19. yüzylda, makine ürünlerinin daha iyi yaşama koşullar ve iyi düzenlenmiş yaptlar sağlamadğ düşüncesiyle William Morris öncülüğünde Arts and Crafts akm bir tepki olarak doğdu. Morris ve arkadaşlar, geleneksel yöntemleri kullanarak basit, günlük eşyalar yapmay hedeflemişler ise de düşünceleri birçok yönden uygulamaya elverişsizdi. Çünkü el sanatlar pahal bir üretim yoluydu. Ancak bu akmn düşünce ve yaptlar 20. yüzyl tasarm ve düşüncesine etkide bulundu. Bu akm benimseyen sanatçlar geleneksel yöntem ve gereçleri kullanarak yeni bir sanat akmn gerçekleştirme çabasndaydlar. 1850’de özel atölyelerde çalşan Fransz sanatçlar ressam ve heykeltraşlarn yaptlaryla birlikte sergilenen çanaklar yapmaya başladlar. Japonya’da çömlekçiliği öğrendikten sonra özgün çanaklar üreten Bernard Leach, eserleri ve düşünceleriyle çağmz seramik sanatçlarn oldukça etkilemiştir. A.B.D. de ise pop sanatçlarnn dinamik yaptlar seramikçileri de etkilemiş ve yeni bir seramik heykel dal gelişmiştir. Bu sanatçlar çamuru sadece kullanlabilecek kaplar yapmak yerine düşüncelerini aktaracak bir araç olarak kullanmak kaygsndadrlar. Bu sanatçlarn yaptlar, minyatür ölçekte koltuklarn ve meyve skan makinelerin somut gerçekçiliğinden tutun da. büyük boyutta düzensiz, rahat heykellere kadar çeşitlilik gösterir.

TÜRKİYEDE SERAMİK SANATININ GELİŞMESİ
Türkiye’de Modern Seramik Sanat bu alandaki endüstriyel gelişmelere de paralel olarak 1950 sonrasnda gelişim göstermiştir. Seramik sanatçlar, geleneksel Anadolu çömlekçilik ve çiniciliğinin bu gelişim üzerinde veri kaynağ olarak etkisi büyüktür.
Anadolu üzerinde ilk ortaya çkş binlerce yl öncesine dayanan seramik sanat çağlarca kullanm alan bulmuş süslemede de etkili olmuş başarl bir sanat dal olarak gelişim göstermiştir. Günümüzde ise seramik sanat çok farkl biçimlerde kendini göstermeye devam etmektedir. Teknolojik gelişmeler sonucu ortadan kalkmaya yüz tutan halk çömlekçiliği de halen varlğn zor koşullar altnda da olsa sürdürmektedir.
Çağdaş faaliyetler izlenerek, sanatsal seramik biçimleri oluşturmaya yönelik ilk özel faaliyetlerden birini, Füreyya Koral’n kurduğu görülür. Füreyya Koral, seramik işine bir hobi olarak başlamş fakat geçen süre içinde teknik araştrmalarn yan sra “form” deneylerini arttrarak öbür seramik sanatçlarna örnek olan bir gelişme içine girmiştir. Sanatç gerek duvar panolar olsun, gerekse porselen yapmna kadar uzanan sr ve pişirme teknikleriyle oluşturduğu objeler, seramik malzemesine başarl ve ustaca yaklaştğn göstermektedir.
Türkiye’de seramiğin geleneksellikten çkp, işlevsel yönünü endüstriye brakarak sanat yaplarnda özgün eser olarak kullanlmas bir sanat dili olarak ortaya çkmas çok kolay gerçekleşmez. Çünkü seramik sanatna kap ve mimari süsleme olarak baklmas bunu gerektirir. Seramik sanatna özgün bir sanat dili olarak bakmak sanat kültürü ve eğitiminin artmas sonucu gerçekleşmiştir. Bu konuda sanatçlarn özverili çalşmalar da çok büyük başar sağlamştr.
İlk dönemlerde seramik sanatnn anlaşlmas ve yorumlamas zor olmuştur. Seramik özgün bir sanat dili oluşturmak yolunda işlevselliğinin dşnda tek başna bir anlam ifade ederek soyut formlara dönüşme olanağ da bulmuştur. Bu soyut formlarn anlaşlamamas var olmasn ve üretimini engellememiştir. Bu durumda izleyicinin bu sanata yaban olmas sorunu, sanatn kültürlenmenin dşnda özel bir duyarllk olduğunun kabul edilmesiyle aşlabilir olmas söz konusudur. Bugün Türkiye’de seramik ve seramik heykel sanat güzel sanatlarla uğraşan kurumlarn ve insanlarn artmas ile belirli bir düzeye gelmeye çalşmaktadr ve baz olumsuzluklara rağmen varlğn figüratif ve genelde soyut eserler olarak sürdürmeye devam ettirmektedir. Günümüzde sanatçnn yeni biçimler yaratma düşüncesi ne yaptklar soyut seramik heykeller özgün biçim ifadesinin yan sra, bilgi, deney ve yeteneklerinin pekiştirilmesi ile ortaya konulmaldr. Sadi Diren seramiğin sanat olmasn sağlayan nedenleri yüzeysel ve hacimsel konularn iç içe olmas resim ve heykel kurallarn kapsamas, tekniğin ustaca kullanlmasna bağlar.
Seramiğin geniş uygulama olanağ araştrdğ aşamalar birbirini izlemiştir. Mimari yaplarn iç ve dş yüzeylerine benzeyen seramik özellikle otel, banka gibi farkl işlevlere yönelen yaplarda karşmza çkmaktadr. Jale Ylmabaşer, Hamiyet Çolakoğlu, Bingül Başarr gibi seramik sanatçlar, bu yolda uğraş verenlerdir. Tantm sorununa özel bir önemle eğilen Jale Ylmabaşer’n “form” ve motif uyumunu araştran çalşmalar yaptğ da görülmektedir.
Seramik alanndaki uğraşlar, eğitime katlma pay ile de orantl bulunan Beril Anlanmert, Tülin Ayta, Fehmi Erdoğdu gibi sanatçlar ortak denebilecek bir araştrma disiplininin sonuçlarn, toprak malzemenin kolayca kabul edilebileceği doku ve kvrmlar halinde karşmza çkmaktadr.